Utopische vergezichten op Kreta | Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren

Hans Achterhuis: 'Het wordt voor mij een spannende cursus. Ik wil de laatste zoektocht naar Utopia met Petran Kockelkoren af maken'.

 

Hans Achterhuis: 

'Het lijkt mij uiterst spannend om mijn jarenlange zoektocht naar Utopia samen met Petran Kockelkoren op Kreta af te ronden. Die begon lang geleden met ‘De erfenis van de utopie’. Daarin maakte ik korte metten met de grote utopische verhalen zoals het communisme, die beloofden een totaal nieuwe samenleving te realiseren. Vaak bleken die te eindigen in een dystopie, niet de best mogelijke maar de slechtst denkbare maatschappij. Later analyseerde ik in ‘De utopie van de vrije markt’ ook het neoliberalisme op deze manier.

Maar toen knaagde de twijfel al. Om mij heen ontstonden er allerlei aanstekelijke kleinschalige experimenten die niet aarzelden om zich utopisch te noemen. Was ik daartegen, moest ik die ook afschrijven met mijn totaliserende utopiebegrip?

Als antwoord begon ik een nieuwe zoektocht die voorlopig in ‘Koning van Utopia’ uit 2016, eindigde. Ik ontdekte dat de utopische traditie vanaf het begin veel aantrekkelijke ideeën bevatte. Dat begon zelfs al met ‘Utopia’, het oerboek van Thomas More, uit 1516. Daarin gaat het niet alleen over het eiland Utopia, maar ook over andere landstreken en gebieden, van waaruit de utopische inspiratie ingezet kan worden als kritiek op een maatschappelijke onrechtvaardigheden.

 

hans en petran 1160Petran Kockelkoren en Hans Achterhuis op Kreta

Die laatste zoektocht wil ik nu graag met Petran voortzetten. Ook buiten de hoofdstroom van het moderne denken is er namelijk veel utopische inspiratie in mythen, rituelen en verhalen te vinden. Voor zover het de joods-christelijke traditie betreft, van het paradijsverhaal tot de instelling van het jubeljaar waarin de schulden worden kwijtgescholden, ken ik die in hoofdlijnen. Maar buiten deze traditie kan Petran mijn zoektocht met veel voorbeelden en verhalen, ook uit Kreta zelf naar ik verwacht, verbreden en verdiepen. Daarom wordt het voor mij een spannende cursus''.

Petran Kockelkoren:

Utopieën: leven we liever onder dak of vrij onder het uitspansel?

Mensen kunnen het maar slecht verdragen om onder de blote hemel te leven, zonder dak boven het hoofd. Ze trekken tussen zichzelf en het firmament een ideeënkoepel op, een stolp van bedenksels om onder te schuilen. Zulke geestelijke abri’s noemen we de ‘culturele bovenbouw’. De godsdienstsocioloog Peter Berger sprak ten aanzien daarvan van ‘het hemels baldakijn’. De godsidee wordt op de binnenkant van een paraplu geschilderd en kijkt vervolgens pas van bovenaf op ons neer en schrijft ons voor wat me moeten doen en laten.


Zulke overkoepelende normatieve ideeënwerelden zijn historisch veranderlijk. Ze ontwikkelen zich in gelijke tred met bevolkingsgroei, beroepsdifferentiatie en steeds complexer wordende machtsverhoudingen. Vanaf de grotschilderingen uit prehistorische tijden tot de vijfde eeuw voor onze jaartelling waren de ideeënkoepels mythisch van aard. De oorsprong en de bestemming van de mens werd ondergronds gesitueerd, in spelonken en bronnen. Mythische verhalen en rituelen gaven oriëntatie aan het dagelijkse leven.


In de vijfde eeuw voor onze jaartelling deed zich op meerdere plaatsen op aarde een kentering voor. Socrates en Plato in Griekenland, Boeddha en Mahavira (de stichter van het Jainisme) in India, Lao tse en Confu tse in China, waren nagenoeg tijdgenoten. Dit gaf Karl Jaspers aanleiding om te spreken van de ‘spiltijd’ of het ‘sterren-uur’ van de mensheid. Hij impliceerde dat destijds een geestelijke blikseminslag overal tot verlichting leidde. Naast deze poëtische uitleg werd ook een meer prozaïsche verklaring geopperd. Het is namelijk eerder zo dat culturen op meerdere plekken tegelijk een drempel overschreden in de complexiteit van organisatie. De ideeënkoepel moest voortaan de machtsverhoudingen van grote gemeenschappen legitimeren. Dat vereiste een systematisering van ideeën en daarop gebaseerde rituelen, in overeenstemming met de nieuwe vereisten van hiërarchische machtsuitoefening.


In de Renaissance, aan de vooravond van het moderne wereldbeeld, deed zich – tegen de achtergrond van reformatie en contrareformatie – opnieuw een omwenteling voor. De seculiere humanisten – met name de vrienden Erasmus en Thomas Moore – onthulden de bovenbouw van legitimerende ideeën als ‘utopieën’. Utopieën schetsen op ideaaltypische wijze oorsprong en bestemming van menselijke samenlevingen. Ze zetten niet alleen een stip op de horizon in de richting waarvan de maatschappij zich ontwikkelt, maar wijzen ook individuele lotgevallen de weg.


Het moderne wereldbeeld dat toen werd ingeluid ontwikkelde zich aan de hand van drie sleutelbegrippen: het vrije subject, wetenschappelijke waarheidsvinding en vooruitgang. Aan het einde van de twintigste eeuw raakte echter ook dit wereldbeeld in een crisis. Kunstenaars, architecten en filosofen verkondigden het postmodernisme. De moderniteit was niet de ultieme bevrijding gebleken van de machtige religieuze ideeënkoepels van voorheen. ‘Modern’ is slechts een stijlperiode, in de reeks ‘gotiek, renaissance, barok, rococo, romantiek, modernistisch’. Deze episode loopt nu af. De postmodernisten verkondigden ‘het einde van de grote verhalen’. Vroeger stapelden filosofen ideeën op elkaar om de waarheid uit te drukken. Nu ‘deconstrueren’ ze de grote verhalen. Hoe articuleren we ons zelfbesef onder het dominante baldakijn? Hou houdt de ideeënkoepel of de utopie onze gedachten gevangen? Behalve utopieën kennen we ook dystopieën die ons in de ban houden.


Ludwig Wittgenstein, voortrekker van de taalfilosofie en wegbereider van de postmoderne benadering, stelde zichzelf de vraag: waartoe dient de filosofie, wat moet een filosoof doen? Antwoord: “zij moet de vlieg de weg wijzen uit de vliegenfles”. De vliegenfles is een variant op de stolp. Kunnen we ons bevrijden van ideeënkoepels die ons beperken? Moeten we wellicht de weg terug zien te vinden naar mythische verhalen en rituelen, zoals velen als alternatief voor het moderne wereldbeeld aanbevelen?


Op Kreta onderzoeken we de geschiedenis van wereldbeelden, zoals ze eerst tot bloei kwamen in het Midden-Oosten en rond de Middellandse Zee, hoe mensen zich los scheurden uit de mythische grotten, hoe de moderniteit met zijn utopische vergezichten zijn intrede deed en kapseisde. Waar staan we nu? Waar komen we vandaan en waar gaan we heen? Kunnen utopieën ons nog wegwijs maken? Hoe moeten ze worden ingericht om ons te vrijwaren van ongewenste dwang en op welke wijze kunnen ze ons openstellen voor de huidige noden van onze planeet?

Je bent welkom van 10 tot en met 16 juli 2022

 

hans en petran 2021 1160 3Petran Kockelkoren op de patio van Villa Dio Petres (de cursuslocatie)

 

Kreta is voor deze cursus een 'plek van betekenis'!

 

WEEKPROGRAMMA

Binnenkort zullen aan onderstaande inhoudelijke thema's ook diverse passende excursies op Oost-Kreta worden gekoppeld.   

 

zondag

16.00 uur
Kennismaking en presentatie over het wezen van KretaD

maandag

Persoonlijke kennismaking in relatie tot het thema

Petran Kockelkoren . De mythische achtergrond van het utopisme. Verhalen en rituelen. Vervolgens de spiltijd (Jaspers) waarin met de grote religies een hemels baldakijn wordt opgericht

Hans Achterhuis. De zoektocht naar utopieën in vooral de moderniteit. De verleidingskracht van de utopie als goede en gelukkige samenleving.

dinsdag

Het hemels baldakijn en het moderne wereldbeeld

Petran: Het moderne wereldbeeld is opgebouwd uit drie sleutelbegrippen: het vrije subject, wetenschappelijke waarheidsvinding en maatschappelijke vooruitgang. Kritiek hierop en aflossing hiervan via het postmodernisme.

Hans: Utopische thema’s in de joods-christelijke traditie: het paradijs en het duizendjarig rijk. Doorwerking hiervan in de westerse geschiedenis.

woensdag

De taak van de filosofie

Petran,. Volgens Wittgenstein moet de filosofie de weg wijzen uit de gevangenschap van de vliegenfles. Dit laatste kunnen we lezen als een metafoor voor het hemels baldakijn en het utopische grote verhaal. Hoe kunnen we dit denken en doen?

Hans. De utopie als maakbare samenleving is één van de grote verhalen van de moderniteit. Ze blijkt vaak om te slaan in de dystopie als slechte samenleving. Hoe dat te begrijpen?

donderdag

Waar landen wij? (Latour)

Petran. Kunnen utopieën ons nog wegwijs maken? Hoe moeten ze worden ingericht om ons te vrijwaren van ongewenste dwang en op welke wijze kunnen ze ons openstellen voor de huidige noden van onze planeet, die we via de klimaatcrisis ervaren?

Hans. Naast de grote utopische verhalen bestaan er veel voorbeelden van kleine utopieën. Dat begint al in ‘Utopia’ van Thomas More, maar strekt zich volgens onze gastheren ook uit tot Kreta. We gaan er gezamenlijk naar op zoek.

vrijdag

Terug- en vooruitblik

Petran Kunnen we bij onze huidige utopische zoektochten steun verwachten vanuit de mythe? Wat is het bereik van de mythische verhalen voor het goede leven op een duistere planeet?

Hans. In zijn studie ‘Paden naar Utopia’ ontwikkelt Martin Buber enkele criteria voor een geslaagde utopie. Het loont de moeite om, deels gezamenlijk, te onderzoeken hoe we die kunnen actualiseren.

zaterdag

De cursus eindigt met het laatste ontbijt.

 


Prijzen

De prijzen zijn

  • € 1.285,-- per persoon bij twee personen op een tweepersoonskamer,
  • € 1.335,-- bij gebruik van een éénpersoonskamer (slechts twee beschikbaar),
  • € 1.395,-- per persoon bij alleen gebruik van een tweepersoonskamer,

Exclusief eventuele toeslag voor logies op Villa Dio Petres, en eventuele transfers.

Dit is inclusief:

  • boek of reader;
  • docent;
  • cursusmaterialen;
  • 6 nachten logies in een airconditioned kamer;
  • 6 maal ontbijt;
  • alle in het programma genoemde gezamenlijke picknicks, lunches en diners;
  • gezuiverd water bij alle gelegenheden;
  • koffie/thee, gezuiverd water en vruchtensappen tijdens de door ons verzorgde gezamenlijke momenten;
  • enkele glazen wijn of bier tijdens de door ons geserveerde maaltijden;
  • tafelwater bij alle maaltijden;
  • excursies naar bijzondere plekken;
  • toegangskosten voor bezienswaardigheden in het programma;
  • het dagelijks vervoer naar de Academie (Villa Dio Petres) vanuit pension Argyro;
  • alle vervoer bij de excursies;
  • incidenteel vervoer binnen de vrije momenten indien dit logistiek inpasbaar is;
  • boekingskosten.

De prijs is exclusief:

  • vluchten;
  • transfers naar je verblijf;
  • 3 maaltijden;
  • zelf bestelde frisdranken en alcoholische dranken, vruchtensappen, koffie/thee en andere versnaperingen tijdens de maaltijden in restaurants of andere gelegenheden;
  • persoonlijke uitgaven;
  • annulerings- en reisverzekering.

Luchthaventransfer van en naar de luchthaven Heraklion
We kunnen je ophalen van de luchthaven van Heraklion en brengen naar de luchthaven van Heraklion voor € 45,--. per persoon, enkele reis. Het is een rit van een uur.  Een taxi kost € 75 à € 100 enkele reis.

Je kunt ook de regionale bus nemen naar Agios Nikolaos. Die kost € 7,10 (prijs in 2021).
Aansluitend kun je de bus nemen naar Kritsa (€ 1,80), of een taxi.
Bij boeking krijg je alle verdere informatie.

Een exclusieve week voor een beperkte groep

Het minimum aantal deelnemers voor deze cursus is 8 deelnemers. Het maximum is 16 deelnemers.

Wie is Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren?

Lees hier meer over Hans Achterhuis en hier meer over Petran Kockelkoren.

Gastenboek

Lees de ervaringen van eerdere gasten in de gastenboeken van Hans Achterhuis en Petran Kockelkoren in 2014, 2015, 2016, 2017, 2021.

Je kamer

Kies voor het gezellige dorpspension Argyro óf voor de luxere zeer rustig gelegen Villa Dio Petres (de cursuslocatie).

Het prijsniveau van de kamers op Villa Dio Petres is hoger dan die in pension Argyro.
Voor de 6 nachten die je tijdens de cursus op Villa Dio Petres verblijft wordt daarom een meerprijs berekend.
Deze meerprijs dekt ongeveer de helft van de werkelijke meerprijs.

  • € 60 voor de éénpersoonskamer met gedeelde badkamer (één kamer beschikbaar);
  • € 90 voor de tweepersoonskamer met gedeelde badkamer (één kamer beschikbaar);
  • € 120 voor een tweepersoonskamer (nog twee kamers beschikbaar).

De meerprijzen zijn per kamer en voor de gehele cursusperiode. Dus niet per nacht. De kamers worden tijdens de cursus goed schoongehouden. Bedlinnen wordt in overleg verschoond, badlinnen naar wens.
Ga naar je kamer keuze voor meer informatie.

Reserveer nu (vragen met * zijn verplicht in te vullen). Lees eerst hierboven de beschikbaarheid van kamers.

Je e-mailadres eindigt op @yahoo.com. De ervaring leert dat ons systeem je reservering dan niet goed verwerkt. Gebruik a.u.b. een ander mailadres of stuur een mailtje naar . Dankjewel.
Voer alstublieft uw naam in.
maak aub een keuze
Voer alstublieft uw adres in.
Voer alstublieft de postcode en plaats in
Graag invullen
Invalid Input
Geef alstublieft het aantal gasten aan.
Invalid Input
Geef alstublieft aan of vervoer gewenst is.
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Ongeldige invoer