Column Frits de Lange: de tweede helft

Het hangt er maar van af, wat je meemaakt en wat je doet met wat je meemaakt.

In de eerste levenshelft moet je aan je ego bouwen en dat is maar goed ook, anders red je het niet in deze wereld. Je hebt een stevige identiteit nodig, veiligheid om de wereld aan te kunnen, en iemand die van je houdt om wie je bent. Je ego is de container waarin je dat allemaal bij elkaar houdt. Je uitvalsbasis om de rest van de wereld aan te kunnen. Daarvoor heb je een heldere omtrek en scherpe onderscheidingen nodig. ‘Dit ben ik en dat dus niet’.

Bij de eerste levenshelft hoort ook eerste levenshelft-religie. Een God die net zo stevig is als jij zelf graag zou willen zijn, geloofsregels die zeggen dat het zus zit en niet zo, een gemeenschap waarin je iemand bent.

Maar dan gebeurt er iets dat je container-ego ineens aan flarden scheurt. Een ongeluk, een groot verlies. Of ook: een overweldigend geluk. Het kan ook zijn dat je niks bijzonders overkomt, maar je wordt wel duidelijk ouder: er komen gaandeweg zoveel deukjes, scheurtjes en kiertjes in je container dat het verschil tussen buiten en binnen vervaagt. Elisabeth Eybers (1915 – 2007) dichtte op hoge leeftijd in het Afrikaans:

Ek hoop

 

om te voldoen aan omgekeerde bloei

 

en leeg genoeg te loop om vol te loop

 

met wat vanuit hierbuite binnevloei

Wie zoiets kan schrijven, heeft duidelijk werk gemaakt van haar tweede levenshelft. Je beseft dat je ego er niet zoveel meer toe doet. Op dat moment ben je misschien ook toe aan tweede-levenshelft-religie. Een God zonder persoonlijke contouren, waarheden die zus kunnen zijn maar ook zo – en dat allemaal tegelijk. Een spiritualiteit met ruimte voor ambivalenties en een antenne voor mystiek. Zonder dat je de bevestiging van anderen nog nodig hebt.

We leven jammer genoeg helemaal in een eerste levenshelft-cultuur, ook als we ouder worden. Zelfs de bejaarde president van een wereldmacht twittert de hele dag “ikke eerst!” Terwijl het juist zijn morele taak zou zijn z’n ego te relativeren en zich te wijden aan de zorg voor de volgende generatie. In de tweede levenshelft kun je werk maken van het besef dat de wanden van je container-ego niet meer versterkt hoeven te worden, maar dat het er om gaat de inhoud ervan te delen met anderen.

Goed oud worden is geen program van ultieme zelfverwerkelijking, maar je overgeven aan wat groter en sterker is dan jezelf. Zelfverlies. Hoe erg is dat? Misschien is het wel een vorm van weldadige wijsheid. Ek mis myself steeds minder, schrijft Eybers, terloops lijkt het wel.

Frits de Lange verzorgt de cursus 'Eindelijk volwassen?! Wijsheid in de tweede levenshelft'. Ga hier naar zijn cursus.